آراز آخئر ناز ایله
ساز ایله آوازایله
قئراغئندا قوناقدی
مین دورنا مین قاز ایله
آرازدان گلن آلما
گلیب بوردا دایانما
گل گئچ گئد ظلوم اائدمه
یاریمی یادا سالما
آراز امان قئزآمان
گویلرده اولدوز آمان
تک قالئب فغان ائده ن
بو یازئق یالقئز آمان
آراز سرین سو سه رین
بوچایئن دیبی ده رین
یارئم بیرجه گل بورا
منیم باغرئما سه رین
محرم فرا می رسد. چشم ها برای حسین بن علی می گریند و مجموعه ای از سنتهای دیرین شیعی آذربایجانیان دوباره زنده می شوند. ما نیز در سواحل جنوبی رود ارس مجموعه ای از سنتهای مذهبی خود را در سوگ اباعبدالله (ع) عرضه خواهیم داشت. و بزرگترین فستیوال مذهبی سال را برگزار خواهیم کرد. محال گرگر از سالهایی دور همچنان در عشق اباعبدالله(ع) می سوزد و با مراسم گوناگون و هیات های عزاداری متعدد خود عشق خویش را به حضرت سیدالشهدا (ع) نشان می دهد . در این مجال به یاد مرحوم مشهدی علی اصفهانی علمداری (تبریزلی علی ) و هیات عزاداری وی سطوری را می نگاریم :
مشهدی علی تاجر تبریزی و یا اصفهانی الاصل علمداری المسکن فرزند مشهدی عبدالحسین یکی از پیرغلامان درگاه حضرت امام حسین (ع) در علمدار بود.وی در خانواده ای مذهبی به دنیا آمد. خانواده او تاجر پیشه بودند و از این رو در مناطق مختلفی چون اصفهان ، تبریز و علمدار زندگی کرده اند و بدین خاطر به درستی نمی توان خاستگاه اصلی این خانواده را حدس زد. اسناد خانوادگی نیز گاه از عنوان تاجر تبریزی و گاه از عنوان تاجر اصفهانی برای نامیدن این خانواده استفاده کرده اند. اما همین عناوین منسوب به شهرهای مختلف مسیر فعالیت تجاری این خانواده را به خوبی برای ما آشکار می کند. آنها مدتها در کار تجارت و صادرات و واردات در سرحد جلفا بوده اند. اعضای این خانواده هنوز هم از واردات نفت از باکو با شتر حکایتها دارند. به هر حال مشهدی علی به قدری در تبریز زندگی کرده بود که به لهجه تبریزی ترکی را تکلم می کرد و در علمدار به تبریز لی علی مشهوربود. و دیگر آنکه او سنتهای عزادرای تبریز را نیز در علمدار برپا می نمود.برای مثال او بسان عزادارن عجم بازار تبریز و با همان ریتم و آهنگ و حرکت دست ، سینه می زد و نوحه می خواند:"لیلا دولانئر خیمه لرین قاره باشئندا"
مشهدی علی و برادرانش مشهدی ابوالقاسم و مشهدی مهدی هر سه در علمدار سکونت می گزینند. مشهدی علی با دختر محمد بیگ یاوری علمداری از سرشناسان و خانواده های حکومتگر محال گرگر ازدواج می کند.بلوره خانم یاوری سه فرزند با نام های فاطمه، سکینه و کریم را برای مشهدی علی به دنیا می آورد و خود در سنین جوانی از دنیا می رود.قبر او در بخش قدیمی قبرستان وادی رحمت علمدار هنوز هم باقی است.(درکنار قبور اجداد خانواده های حقی علمداری و ذوالفقاری علمداری) . مشهدی علی نیز به همراه یکی از نوادگانش (لیمو ) و دخترش فاطمه در این قبرستان در آرامش ابدی خفته اند.
عزادارن سینه زن هیات تبریز لی علی قبل از آغاز مراسم در کاروانسرای مشهدی علی در محله قرخ ایاق جمع می شدند و لباسهای خود را در آورده قسمت کمر به پایین را لنگ می بستند و بخش فوقانی بدن را با استفاده از زغال و خاکستر سیاه می کردند . عین این نوع از گریم برای عزاداری درسفرنامه های اروپاییان دوران صفوی انعکاس یافته است. اما آیا در آوردن لباس و سیاه کردن بدن با زغال نمادی از اوج مصیبت بود و یا اینکه به خاطر کمبود و گرانی لباس مشکی چنین کاری انجام می شد؟جالب اینکه این نوع از گریم حتی در محرم های مصادف با زمستان و در سوز وسرمای زمستانی نیز انجام می یافت. عزادارن بعد از این کار عزاداری خود را آغاز می کردند.
در روز عاشورا نیز این هیات مراسم خاصی داشت و از آن جمله می توان به مراسم شبیه گردانی تابوت امام حسین(ع) و حضرت علی اکبر(ع) اشاره داشت.
در مراسم تابوت گردانی امام حسین(ع) ، مشهدی علی در تابوتی نمادین می خوابید دو دست او از کناره تابوت بیرون می زد و با هنرمندی اجزای بریده بدن گوسفندی در بخش های مختلف بدن مشهدی تعبیه می شد و و خون دائما از آن بیرون می زد و این احوالات حضرت سیدالشهدا(ع) در روز عاشورا را یاد آور می شد و مردم متدین منطقه با دیدن این مراسم خون می گریستند.
مراسم شبیه گردانی حضرت علی اکبر نیز توسط کریم تنها فرزند ذکور مشهدی علی انجام می گرفت و او در حالیکه شمشیری بر دستارسر بسته بود و در گریم خاصی خون از پیشانی اش جاری می شد سر را بر روی شانه اسب می گذاشت و بالا می برد و چنین سوزناک می خواند:
یاره ده ییب دی باشیمه
قانی آخئب دی قاشیمه
قویون گئدیم آل هاشیمه
دردی دلیمی دئییم گلیم
....
در آستانه عید غدیر شعرهای مختومقلی فراغی را درمدح علی بن ابی طالب (ع) زمزمه می کنیم:
ضرب اوروبان جناديلنينگ شهرينه
كافرلارا غضب سالان علي دير
گوز يوموپ آچغينچا قيرق گونلوك يولي
دلدله بير فرسخ قيلان علي دير
باشلار آزاد ادن ديو قوجاغيندان
دروازهسين چكيب خيبر داغيندان
يدي قالا بيردن دولان علي دير
كشت ايلهگان داغي - داشي الهييپ
خنجر، قيليچ گمريب، قانلار يالاييپ
دوغري گليپ، اختم قانين ديلهييپ
مقاتله غوغا سالان علي دير
آرسلان كيبي قاودينگ كافر آولاري
گشاد اتدينگ نيجه كعبه رولري
ير آستيندا اولكه چاپان ديولري
باريب، بولك - بولك قيلان علي دير
كله گلدي درگاهينگا داد بيله
نظام بردينگ سرحدلره خط بيله
قمقام قيليچ بيله، دلدل آط بيله
تحت السري دگين باران علي دير
مختومقلي آيدار، تنده بو جانينگ
يولوندا نثار ات شاهمردانينگ
ال اوزاديپ چار كنجينه دنيانينگ
محمد دينينه سالان علي دير
