کمکی آراز

محال قره داغ منطقه جلفا به مركزيت شهر سيه رود از اهميت فوق العاده اي در تاريخ برخوردار است . نام سيه رود در منطقه به شكل "سي ياري " تلفظ مي شود و در منابع تاريخي اين نام به صورت سيه رود نيز آمده است. در نقشه ومتن قرارداد معادن قراجه داغ  در عهد قاجاربه نام و موقعيت  سيه رود نيز اشاره شده است . بدين ترتيب ما مي دانيم لااقل از بيش از صد سال پيش غناي معدني اين منطقه براي همگان بارز بوده است.

كوردشت  و دوزال از ديگر روستاهاي معروف اين محالند كه  داراي يادمانها ي متعدد تاريخي هستند . در تاريخ هاي دوران مغول  صفويه و قاجاريه بارها به نام كوردشت بر مي خوريم .شاه عباس كبير از اين مناطق ديدن كرده و طبيعت بسيار زيبايش و انارهاي آبدار آن مايه حيرت مورخ رسمي او اسكندر بيك منشي گشته است.

اصلي ترين وقايع جنگهاي ايران و روس در همين مناطق رقم خورده و هنوز نيز يادگارهاي جانفشاني عباس ميرزا در كوردشت باقي است. مردم اين منطقه از نظر تاريخ شفاهي گنجينه اي از خاطرات و حكايات مربوط بدين جنگهارا در سينه هاي خود به يادگاردارند و تنها محققي مكتشف نياز است تا از اين معادن فرهنگي اكتشاف نمايند.

معدني از تاريخ و فرهنگ و ادب أاين بار در شرقي ترين روستاي قره داغ جلفا وجود دارد:ماسوله آذربايجان :اوشتبين
 اوشتبين خلاصه اي از تاريخ آذربايجان را در خود محفوظ داشته است . سردر هاي كتيبه دار صفوي آن قبرستان تاريخي اش ومردم با ذوق و معرفتش  از بزرگي و عظمت و قدمت آن سخن ها دارند.

استاد نباتي شاعر نامور زاده اذربايجان اين روستا ست .

صنایع دستی هر سرزمین یادگاری از هنرها و مهارتهای قدیمی مردم ان محسوب می گردد. به نظر می رسد این مهارتها نیز خود جزیی از مواریث فرهنگی هر ملت و قومی به حساب می آید . پس در کنار پیشرفت علوم و صنایع شایسته و بایسته است که هنرها و صنایع به یادگار مانده از پدرانمان را نیز در همان قالب قدیمی و سنتی اش حفظ کنیم .

اهتمام به صنایع دستی می تواند مزایای اقتصادی نیز در پی داشته باشد. چرا که در دنیای امروزی ما مسافران علاقمند خریداری صنایع دستی و آثار هنری سنتی هر محل هستند.

جلفا هم اکنون شهر و منطقه ای توریستی است و می توان از آن به عنوان یکی از قطبهای گردشگری شمالغرب ایران یاد کرد.اما آیا حتی یک فروشگاه عرضه صنایع دستی در کل شهرستان وجود دارد ؟و آیا جلفا دارای هنر یا صنعتی دستی است که حاصل آن را در این فروشگاه ها عرضه دارد؟

پاسخ سوال نخست منفی و پاسخ سوال دوم مثبت است.

جلفا دارای صنایع دستی فاخر و ارزشمندی بوده است که تنها در چند دهه اخیر گرد مرگ و نیست سبر پیکره آن نشسته و گویی مردمان این سامان در گذشته هیچ هنر و صنعتی نداشته اند.بدون تردید در تمامی شهرها و روستاهای منطقه صنایع ریسندگی و بافندگی از رونق بسزایی برخوردار بوده است. مردم جلفا پنبه و پشم و ابریشم را می رشتند و از آن گلیم ها و جوال ها و خورجین های رنگارنگ و ظریف و زیبایی می بافتند.با اندکی مطالعات تاریخی و مردم شناسی می توان به این حقیقت پی برد.در جلفا هنوز هم نام و آوازه گلیم سیه سران ، جوال علمدار و.... باقی است .

به نظر می رسد با یک برنامه ریزی و تخحقیق علمی می توان دوباره این هنرها و صنایع را احیا کرد.

بگذارید آینده ای روشن را بعد از احیای این صنایع در فروشگاه ها و بازار چه های جلفا را تصور کنیم :

مسافر از فروشنده مغازه در باره سوغاتی های شهر جویا می شود . و او با افتخار هر چه تمام  یک جوال رنگارنگ (با رنگهای بنفش ، آبی و ارغوانی ) را در برابر مشتری می نهد و می گوید این حاصل کار هنرمندان منطقه مان است :جوال علمدار.

اوماج يا آماج ماده اي است كه از آرد تهيه مي شود . روش تهيه بدين ترتيب است كه مقدار كمي آرد را با آب جوشيده مخلوط مي كنند و و با دو دست آن را به شكل گلوله هاي ريز در مي آورند سپس ماده به دست آمده را اندكي خشك مي كنند. بعداز آن گلوله ها ي خميري خشك شده را از يك الك كه حكم يك صافي را دارد عبور مي دهند و گلوله هاي خميري درشت تر دوباره بين دو دست ماليده مي شود تا ريز تر گردد.

بدين ترتيب اوماج تهيه مي شود .

در اذربايجان اين محصول دو كاربرد دارد و در تهيه دو غذاي سنتي مصرف مي شود.

1-     اوماج آشي (آش اوماج )

2-     اوماج حالواسي (حلواي اوماج)

در كتاب خوراك هاي ايراني اثر نادر ميرزا شاهزاده قاجار نيز به غذاي سنتي آش اوماج اشاره شده است.