آرازدان آتئلایدئم
قول اولوب ساتئلایدئم
بی وفا یار الیندن
اولیدیم قوتولایدئم
آراز آخئر لیل ایله
یارئم اوینار گول ایله
هاممی یا جان باغئشلار
منی ساخلار دیل ایله
کاغاذین آغئنا باخ
دونده ر وراغئنا باخ
منی گویلون ایسته سه
آراز قئراغئنا باخ
دریا دان گشتیک گلدیک
سویوندان ایشدیک گلدیک
گوزلرین ایچینـــــــــــــــــنده
بیر سنی سئچدیک گلدیک
ترجمه :
از دریا گذشتیم و آمدیم
از آب آن چشیدیم و آمدیم
از بین تمامی ماه رویا عالم
تنها تو را گلچین نمودیم و آمدیم
این شعر از جمله اشعار فولکولوریک آذری است که هنگام بردن عروس به خانه بخت خوانده می شود . ابیات این شعر عامیانه سرتاسر نشان از علاقه محبت و احترام خانواده داماد به عروس جوان می باشد.
مراسم دهه محرم و سوگوارى ها:منبع :سایت میراث فرهنگی آذربایجان شرقی
 |
ای بویوک الله، سنین اوز بنده لرین بیر آی سنی طلب ائددیلر ،سنی چاغئردئلار ،سنه ناماز قئلدئلار ،سنی قرآن لا دوشوندولر ،سنی محمدده علی یه آند وئردیلر ،سنین امرنیه سوسوزلوق، آجلئقی نوش بیلدیلر بس سن بو آیئن شرفینه اولاری باغئشلا .گلن رمضانا قدر گوناهلار دان پسلیک لر دن قورو.
آمین
صدشکرکه این آمدوصدحیف که آن رفت
سلام بر تو اي كريمترين همنشين از ميان زمانها و وقتها، سلام بر تو كه اوقات تو در بهترين ماه خداوند قرار گرفته است، سلام بر تو، بر تو كه وقتي ميرسي دلهامان شاد ميشود و چون ميروي غم و اندوه عالم بر دلهامان مينشيند. سلام بر تويي كه در نزد تو دلهامان نرم و خوشخو ميشود و گناهانمان اندك، سلام بر تويي كه در مبارزه با شيطان ما را ياري دادي و راههاي احسان و نيكوكاري را بر ما گشودي...
...سلام بر تو كه قبل از آمدن انتظارت را داشتيم، هماكنون نيز كه مىخواهى بروى ما را غمگين كردهاى...
...سلام بر مهمان گرانقدرى كه به بركت تو خدا بسيارى از بلاها را از ما برداشت و بسيارى از بركات را به ما عطا كرد (درحقيقت ما مهمان تو بوديم نه تو مهمان ما)...
...پروردگارا، عمر ما را تا ماه مبارك آينده طولانى بفرما و هنگامى كه ما را به سال آينده رساندى، كمك كن تا آنچه در خور و شايسته توست، عبادت كرده و آنچه سزاوار توست، طاعت كنيم...
... پروردگارا، هجران ماه مبارك را كه مصيبت ماست براى ما در روز عيد فطر با بركت جبران فرما...
منبع :ایسنا
امروزه به دليل بروز مشكلات زندگي شهري و ماشيني، برخي از آداب و رسوم سنتي مردم استان آذربايجان غربي در ماه مبارك رمضان، به دست فراموشي سپرده شده است.
مهندس حسن سپهرفر ـ پژوهشگر مردمشناسي استان آذربايجان غربي ـ در گفت و گو با خبرنگار آيين و سنتهاي ايسنا (خبرگزاري دانشجويان ايران)، با بيان مطلب بالا اظهار داشت: وجود وسايل ارتباط جمعي ازجمله رسانههاي تصويري، موجب شده است تا برخي از آداب و رسوم گذشته مردم اين استان نسبت به گذشته كمرنگتر شود.
وي يادآور شد: در گذشته مردم استان آذربايجان غربي اعم از گروههاي مذهبي تشيع و تسنن جهت انجام تكاليف شرعي ماه مبارك رمضان خود را آماده كرده ، با اجراي آداب و رسوم خاص خود كه تا حدودي از غناي ويژهاي برخوردار بوده، با شور و شوق ويژهاي آداب اين ماه را به جاي ميآوردند.
او بيان كرد: حدود 2 تا 3 دههي قبل كه خبري از رسانههاي ارتباط جمعي نبود، مؤذن محل جهت اعلام شروع زمان افطار يا پايان زمان سحري با بالا رفتن بر بالاي بام مساجد يا منزل خود مشغول گفتن اذان ميشد.
پژوهشگر مردم شناس استان آذربايجان غربي در ادامه افزود: در گذشته در شهرهاي بزرگ همچون اروميه زمان افطار و سحر توسط تشكيل گلولهي توپ كه ستاد ارتش در محدودهي خارج از شهر كار ميگذاشت اعلام ميشد.
وي در پايان خاطرنشان ساخت: در گذشته بيش از همه سنت بيدار كردن همسايه براي سحري معمول بوده كه با كوبيدن در منازل، كوبيدن بام و ديوارها و در مناطق روستايي، بانگ خروس و مشاهدهي برخي ستارگان، از راههاي اطلاع از زمان سحري در بين مردم بوده است.
با نزديكي به ماه مبارك رمضان، مردم آذربايجان خود را براي استقبال از اين ماه بزرگ الهي آماده ميكنند و اواخر شعبانالمعلظم، شور و شوق خاصي در وجود مردم اين خطه متبلور ميشود و هر كس بهنوعي، خود را براي ميهماني خدا آماده ميسازد.
به گزارش بخش آيين و سنتهاي ايسنا (خبرگزاري دانشجويان ايران)، مردم آذربايجان اهتمام خاصي بر روزهداري و انجام ساير فرايض ديني در رمضانالمبارك از خود نشان ميدهند و رمضان را با روزه ميشناسند؛ چنانچه اين ماه را آوروجلوق آيي، يعني ماه روزه ميشناسند.
در ايام قديم، اين مردم اعتقاد ويژهاي به رؤيت هلال ماه رمضان داشتهاند؛ چنانچه گفته ميشود مؤمنان اين خطه در اواخر ماه شعبان، چشم به آسمان ميدوختند؛ تا بلكه هلال مبارك را رؤيت كنند و اين كار، نوعي عبادت محسوب ميشد.
يك هفته به ماه رمضان مانده، مساجد توسط گروههاي مردمي گردگيري و تعمير ميشود و مردم در ايام رمضان اهتمام خاصي به شركت در نمازهاي جماعت از خود نشان ميدهند.
دعاهاي مخصوص اين ماه، مستحبات، اطعام فقرا، نماز اول وقت، و جلسات قرائت و ختم قرآن، در خانهها و مساجد، از ديگر سنن مذهبي آذربايجانيها محسوب ميشود. ليالي قدر و ايام ضربت خوردن اميرالمونين علي (ع) تا روز شهادت ايشان، مساجد و تكايا پر از مردم مؤمني ميشود كه به راز و نياز با خدا و شبزندهداري و عزاداري ميپردازند. در روز شهادت حضرت علي (ع) و ايام ضربت خوردن ايشان، مردم آذربايجان و شهرها و روستاهاي اين ديار، سياهپوش ميشوند و اندوه و غم همه جا را فرا ميگيرد. اين روزها مردم سعي در اداي نذوراتي چون آش و شلهزرد دارند.
آذربايجانيها روزه شكستن را اوروج آتتما مينامند و سفرههاي افطاري اين مردم تبلوري از هنر زنان كدبانوي اين خطه از كشورمان ميباشد. بعضي مواد غذايي مانند خرما و زولبيا و باميه، شلهزرد، شيربرنج، حلوا، فرني، انواع مربا، نانهاي روغني، دلمه و انواع كوكو مخصوص اين ايام ميباشد. سوپ يا آش نيز بايد براي روزهداران مهيا شود. روزهداران با مواد غذايي مختلفي روزه خود را ميشكنند، بعضي با نمك، بعضي با خرما، بعضي با شيرينيهاي مختلف و برخي با آبجوش يا چاي اين كا را انجام ميدهند. خواندن دعا بر سر سفرههاي افطار نيز از ساير رسمهاي اين منطقه ميباشد.
از ساير رسوم اين منطقه بيدار كردن همسايگان براي سحري ميباشد؛ طوري اين كار نوعي كار نيك و شايسته ثواب الهي تلقي ميگردد. همچنين صله رحم و افطاري دادن نيز از رسمهاي رايج آذربايجانها محسوب ميشود؛ طوري كه در تبريز تمامي ايام رمضان بعضي از خانوادهها جهت افطاري دعوت هستند و تنها يك روز را در منزل روزه ميشكنند و آن روز نيز خودشان مهمان دارند.
اواخر رمضان، با نوعي شادماني و سرزندگي توام است و مؤمنان اين خطه خود را جهت برگزاري پرشور مراسم عيد فطر آماده ميسازند؛ حتا در بعضي از شهرها، مردم مانند عيد نوروز، به خانهتكاني نيز ميپردازند(گزارش از :سجاد حسینی )
رمضان، در بين مردم آذربايجان غربي به دليل اينكه اين ماه، ماه نزديك شدن بيشتر به خداوند تعالي است، از منزلت و احترام خاصي برخوردار است.
در اعتقاد مردم آذربايجان غربي،. رمضان، ماه نيايش و دعا، ماه عبادت و رستگار شدن و ماهي است منتسب به امام اول شيعيان، حضرت علي ابن ابوطالب (ع) كه از آن به "بهترين ماهها" ياد ميكنند.
باور مردم استان بر اين است كه ماه رمضان، ماه پاكيها و زلاليهاست و خير و بركت خداوندي بيش از هر ماه ديگري، در اين ماه بر سفرههاي روزهداران نازل ميشود.
در آذربايجان غربي مردم بنا به سنتي، روزه گرفتن را از چند روز مانده به آغاز اين ماه شروع ميكنند كه با اين عمل، مردم باب مهيا شدن خود را براي خودسازي باز ميكنند.
استقبال از ماه رمضان، امروزه نيز در بين شيعيان و اهل تسنن مرسوم است به طوري كه برخي از مومنين ده تا سه روز مانده به شروع ماه رمضان، روزه داري را آغاز ميكنند.
در آذربايجان غربي، هنوز هم ميتوان مومناني را سراغ گرفت كه با قصد و نيت قرب به خدا، سه ماه متوالي رجب، شعبان و رمضان را روزهدار هستند.
اما آنچه مربوط به آداب و رسوم خاص ماه رمضان است، با شروع اين ماه پر بركت و اعلام روز ورود به ماه ضيافتالله شروع ميشود.
در شب آغاز ماه رمضان در گذشتههاي نه چندان دور، رويت هلال ماه در شهرها و روستاهاي استان با آيين خاص و آداب ويژهاي همراه بوده است.
اكثر اهالي در آذربايجان غربي، در گذشته، براي اين منظور، در روزهاي پاياني ماه شعبان، براي رويت هلال ماه به پشت بامهاي منازل ميرفتند و با مشاهده هلال ماه به شادماني پرداخته و با ذكر صلوات و دعاخواني ورود به اين ماه را به همديگر تبريك ميگفتند.
بزرگترها بعد از رويت هلال ماه رمضان، به چهره يك كودك معصوم يا يك فرد مومن و نمازخوان نگاه ميكردند و اعتقاد داشتند كه نگريستن به صورت آدمهاي بينماز و روزهخوار، خوش يمني درپي نخواهد داشت.
نگاه كردن بهآيينه و فرستادن صلوات بر محمد و آل محمد (ص) بعد از رويت هلال ماه هنوز هم به عنوان يك رسم در بين پيرمردان مناطق روستايي استان، مرسوم است .
اين عادت بر اين اعتقاد مبتني است كه بايد در ماه رمضان دل مومن همچون آيينه صاف و روشن باشد و از ناپاكيها صيقل يابد.
پيرمردان براي اين منظور همواره آيينه كوچكي در درون جيب خود داشتند و بعد از اينكه خود به رويت آيينه ميپرداختند، با فرستادن صلوات چندين بار آئينه را به دور خود و اهل خانواده ميچرخاندند.
در روستاهاي آذربايجان غربي زنان روستايي در ماه رمضان مانند عيد نوروز اقدام به غبارگيري از منازل ميكردند.
زنان مومنه آذربايجان غربي بر اين اعتقاد بودند خانهاي كه براي شروع ماه رمضان پاك و تميز نباشد، خير و بركت ماه مهماني خدا، از آن گريزان ميشود.
همچنين زنان روستايي در آستانه ماه رمضان، انواع خوراكيها و حلوا و شيرينيها را براي اهل خانه و مهمانان خود آماده ميكردند.
حلواي ماه رمضان در بين مردم روستايي به " تره " مشهور است كه آرد آن را با مقداري شير آميخته كرده و پس از آنكه خشك شد با روغن حيواني يا معمولي سرخ كرده و به آن عسل اضافه ميكنند.
پختن نوعي نان محلي با عنوان "ياغلي فتير" (نوعي نان روغني) نيز در ماه رمضان در بين خانوادههاي روستايي آذربايجان غربي رواج داشت.
اين نان علاوه بر مصرف در سر سفره خانوادهها، به نيت نذري و هديه به همديگر داده ميشد و معتقد بودند كسي كه از اين نان بخورد در طول روز گرسنه نميشود.
در روستاهاي استان در ماه رمضان، وسيله آگاه شدن مردم از اوقات شرعي، عمدتا به وسيله موذنهاي روستايي، حركت ستارگان و بالاخره بانگ صبحگاهي خروسهاي محلي بوده است.
در بين عامه مردم، زمان سحري خوردن در بين مردم منطقه به " اوباش " يا "اوباش دان" مشهور است و وقت آن نيز يك ساعت مانده به اذان صبح است .
موذنين روستايي، با صداي نافذ و گيرايي، وقت سحر را بر پشت بامهاي منازل يا مساجد روستايي با دعايي كه در محل به آن "مناجات" ميگويند، اعلام ميداشتند.
"مناجات" شامل چند قطعه دعا به زبان عربي و تركي و صلوات بر محمد و آل محمد (ص) بوده است.
پيرمردان در سطح روستاها، هنوز هم با حسرت زيادي خاطراتي از شيوه بيان، گيرايي و زيبايي صداي مناجات خوانان نقل ميكنند.
همچنين در گذشتههاي نه چندان دور در مناطق روستايي وقت سحر و اذان صبح از روي حركت ستارههايي كه اصطلاحا به آنها "اولكرلر" ميگفتند تعيين ميشد.
ماه رمضان در آذربايجان غربي، هنوز هم ماه احسان، اطعام و تجديد دوستيهاست و اكثر خانوادهها، سعي ميكنند حداقل براي يكبار در طول اين ماه براي افراد فاميل و نزديكان، افطاري بدهند.
دادن افطاريهاي جمعي، براي مستمندان هنوز هم، در سطح برخي از مساجد شهري و روستايي استان در شبهاي ماه رمضان مرسوم است.
در كنار غذاهاي مخصوص اين ماه، وسايل پذيرايي از مهمانان در اين ماه، انواع حلواها و نانهاي روغني، مرباهاي مختلف و محصولات بومي را شامل مي شود.
نماز خواندن و عبادت در ماه رمضان، در سطح مساجد آذربايجان غربي هنوز هم توام با شور و حال خاصي است.
حضور زنان، مردان و كودكان در مساجد در شبهاي رمضان، بعد از افطار در شهرها و روستاهاي آذربايجان غربي، جذبه و حال و هواي ديگري دارد.
شور و حال شركت مردم در آيينهاي عبادي مساجد، در شبهاي قدر اوج ميگيرد كه اين آيين از گذشته وجود داشته و هنوز هم با حالت معنوي خاصي ادامه دارد.
در سالهاي اخير براي شبهاي قدر و آيين احيا، برنامههاي خاصي از سوي هياتهاي مذهبي و نهادهاي متولي چون سازمان تبليغات اسلامي منظور ميشود.
رييس سازمان تبليغات اسلامي آذربايجان غربي، تلاوت قرآن مجيد با حضور قاريان و حافظان مشهور، سخنراني، آيين عرفاني دعا و نيايش به درگاه خداوند متعال در سطح بيش از يك هزار مسجد استان را از برنامههاي امسال شبهاي قدر و شب ضربت خوردن و شهادت حضرت علي (ع) ذكر كرد.
يكي از آيينهايي كه در مسجد انجام ميگرفت و هماكنون نيز در برخي از مناطق روستايي به عنوان يك رسم باقي مانده است دوختن كيسههاي پول براي بزرگترهاي خانواده بود كه با ترتيب و آيين خاصي انجام ميشد.
در آخرين جمعه ماه رمضان، هر يك از زنان و دختران يك تكه پارچه نو و پاك را با خود به مسجد ميبردند و روحاني مسجد در حاليكه دعاي مخصوصي را ميخواند زنان و دختران بايد قبل از پايان دعا كيسه را دوخته و حاضر مي كردند.
در اين كيسه كه به اعتقاد مردم مايه بركت بود يك سكه قرار ميدادند كه قبلا آن سكه توسط افراد مومن متبرك ميشد و در اصطلاح محلي به آن " كيسه ديبي" (تهكيسه) ميگفتند .
ماه رمضان در آذربايجان، طنزهاي خاص خود را دارد كه به تناسب افراد و موقعيتهاي ماه به كار برده ميشود.
در شبهاي مهتابي ماه رمضان، فردي كه روزه نميگيرد اگر بخواهد از خانه خارج شود به او ميگويند سر و صورت خودت را بپوشان زيرا ماه به صورتت تف مياندازد.
در بين عوام اين اعتقاد وجود دارد كه ماه به صورت كساني كه روزه نمي- گيرند " تف " ميكند .
يا از كسي كه روزه نميگيرد وقتي سووال ميكنند چرا روزه نميگيري قبل از خود او اطرافيان ميگويند هنوز ماه را نديده است، يا ميگويند صغير است يا ميگويند زورش به "اروج" نميرسد.
"اروج" لفظي است در زبان تركي كه هم به معني روزه و روزهداري و هم از اسمهاي مردانه است.
روزهخواري هنوز هم در بين مردم آذربايجان غربي عمل بسيار زشتي است به طوري كه كمتر كسي جرات ميكند روزهخواري خود را علني كند.
در خانوادههاي روستايي حتي زناني كه براي گرفتن روزه عذر شرعي دارند آنچنان در خفا و پنهاني اين كار را ميكنند كه حتي شوهران و فرزندانشان نيز متوجه روزهدار نبودن آنها نميشوند.
روز آخر ماه رمضان كه در بين مردم آذربايجان غربي به "عرفه" مشهور است، روز زيارت اهل قبور و تهيه لوازم عيد فطر است .
مردم روستاهاي اروميه و شهرهاي ديگر آذربايجان غربي در روز عرفه به طور دسته جمعي به زيارت اهل قبور ميروند و حلوا يا خرما و يا نقلي كه با خود آوردهاند در بين مردم تقسيم ميكنند.
در روز عرفه سرپرست خانواده با محاسبه ميزان فطريه افراد آن را از قوت سالانه يا از پول توي جيب جدا كرده و در محل خاصي قرار ميدهند.
فطريه در روستاها شامل آرد يا گندم ميشود كه سرپرست خانواده آن را در پشت در و در داخل منزل قرار ميدهد كه در اولين فرصت به افراد فقير و مستمند تحويل دهد.
در برخي از مناطق روستايي و شهري در روز پاياني ماه رمضان بعد از اداي فريضه مغرب و عشا، آيين خداحافظي ماه رمضان برگزار ميشود كه اين آيين شامل نمازهاي مستحبي و دعاهاست.
در آيين وداع با ماه رمضان كه با طول و تفضيل زياد در بين مردم اهل تسنن آذربايجان غربي برگزار ميشود روزهداران طي دعاهايي خاص از خداوند متعال ميخواهند آنان و خانوادهشان را براي عبادت ماه رمضان سال آينده صحيح و سالم نگاه دارد.(منبع:خبرگزاری ایرنا)
نیسگیللی اوکودمه لر تاریخ بویو قالسئن
بو آتشی سانکی سولار سوندورندی
بو قانی سانکی قانلار سیله جک
آنالار گوز یاشی
سوسوز دوداقلار قارقئشی
شیعه شیمشکی شاخاجاق .....
