خسته قاسم سویله ییر" داردا قالسان چاغئر صاحب زمانی" .دار گونلریمیز بودور یاکی یولدادئر .دارا دوشموشوک یا دوشه جه یک.آنجاق هر چاغ چاغئرئرق حضرت صاحب زمانی.گوزلریمیز یولدا قالئب گوز یاشی ایله" کوچه لره سو سه پمیشیک" .گئجه گوندوز دعامئز :"یامحمد مهدی صاحب زمان ایله ظهور"
روسريهاي سنتي آذربايجان بر سر بانوان ايران
دنياي امروزي ما، انگار دنياي تبعيت از مد است. مردم در بخشهاي مختلف زندگي خود به دنبال با مد روز منطبق كردن خود هستند. چه بهتر كه الگو و نوع اين مدها از فرهنگ بومي ما نشات گرفته باشد و درخصوص مدهاي لباس و پوشاك، تنپوشهاي زيبا و برازنده سنتي خود را به عنوان مد روز مطرح سازيم. به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، اين روزها در بخشي از لباس بانوان ايراني يكي از پوشاك سنتي آذربايجانيها، يعني روسري كلاقهيي، جلوهگري ميكند. اسكوي آذربايجان، يكي از مهمترين مراكز توليد اين نوع از روسريهاست كه با ظرافت تمام بافته ميشود و نقش و نگار سنتي بر خود ميگيرد. اين نوع از روسريها در ميان مردمان بسياري از روستاهاي آذربايجان و در بين عشاير اين منطقه، از محبوبيت خاصي برخوردار است. تركمانان ايران نيز از خريداران اين روسريهاي سنتي محسوب ميشوند. محبوبيت روسريهاي كلاقهيي در نزد مردمان آنسوي مرزها نيز وجود دارد و اين روسري، سرپوش بسياري از زنان جمهوري آذربايجان به حساب ميآيد. اروپاييها، از ديگر خريداران روسري كلاقهيي هستند. حالا در ايران و در شهرهاي بزرگ كشور، اين روسريهاي ظريف ابريشمي زينتدهنده زنان ايراني شده است. روسريهاي كلاقهيي از ويژگيهاي خاصي برخوردارند. اندازه بزرگ اين روسريها، سبكي و خنكي آنها، رنگها و طرحهاي متنوع، لطافت و زيباييشان، ازجمله اين ويژگيهاست. همه محاسن و زيباييهاي اين روسريها غير قابل انكار است؛ اما نحوه استفاده از آنها با انتقادهايي روبهروست؛ بسياري عقيده دارند ميشود با روسري كلاقهيي حجاب كامل اسلامي داشت و نوع استفاده كنوني از اين روسريها با حجاب كامل اسلامي فاصله دارد(گزارش از سجاد حسینی )
"چون پنج شنبه اول رجب رسد ، لیله الرغایب باشد . بومیان تر حلوا پزند از عسل یا دوشاب ، به گورستان برند و به خانه های دوستان فرستند .این حلوا نیز به ناچار به خانه نامزد بباید فرستادن . در این شب بقالان دکانها زینت دهند . عسل و روغن و دوشاب خروارها به فروش رود و نفعی گرا[ن] مند برند."(تاریخ و جغرافی دارالسلطنه تبریز – ص 308)
این بخش از متن کتاب تاریخ و جغرافی دارالسلطنه تبریز در باره یکی از سنت های قدیمی و اسلامی مردم تبریز بنام رغایب نگاشته شده است .و شاهزاده نادر میرزا نویسنده این اثر گرانسنگ چگونگی برگزاری این آئین سنتی را در عهد خودیعنی دوره قاجاریه شرح می دهد. از این نوشته می توان این گونه نتیجه گرفت :
1- لیله الرغایب که هم اکنون نیز در تبریز به نام " رغییب " مشهور است و برپا می گردد لا اقل در این شهر از عهد قاجار برگزار می گشته ، و به احتمال بسیار زیاد قبل از این دوره نیز رونق داشته است .
2-سنت پخت حلوا در این روز خاص از سال از آن دوره تا کنون همچنان انجام می پذیرد. هر چند در شیوه پخت تغییراتی حاصل گشته است و امروزه کمتر می توان پخت حلوا با عسل و یا دوشاب را در این شهر یافت . هرچند طبخ این غذای سنتی با دوشاب همچنان در برخی نقاط آذربایجان متداول می باشد .
3- سنت زیارت اهل قبور و پخش حلوا بر سر مزار افراد از دیگر جنبه های برجسته این سنت است که کماکان مانند گذشته مرسوم می باشد .
4-مانند بسیاری دیگر از سنت های آذربایجانیان در لیله الرغایب نیز نا مزدان همدیگر را فراموش نمی کنند و از متن این اثر چنین بر می آید که فرستادن حلوا در این روز به خانه نامزدها از ضروری ترین امور محسوب می شده است . درست مانند فرستادن تحفه شب چله (چیلله پایی ) به خانه نامزدها .
5-فروش برخی کالاها در این روز بخصوص رونق می یابد و همچنان که در لیله الرغایب های امروزی تبریز فروش خرما در مغازه ها رونق می یابد و مغازه داران مختلف در آن روز مقادیر زیادی خرما برای فروختن عرضه می نمایند در آن دوره نیز فروش عسل و دوشاب و روغن که از اجزای اصلی پخت تر حلوا بوده اند رونق می یافته است .
6- تبریزی ها دوستان و همسایگان را از حلوای پخته شده در لیله الرغایب محروم نمی ساختندو این بخش از سنت رغایب اموزه نیز اجرا می گردد.
7- رغایب یک سنت مذهبی- اسلامی بوده است و برپایی آن توسط مردم تبریز نشان گر عمق اعتقادات دینی و مذهبی آنها بوده و به عنوان سنتی اسلامی بسیاری از فضیلت های نیک اسلامی را در خود جای داده است.
ياخئن اولار كن، قولاق دليردي
روس دين سيز قشون، گلير بويانا
قورخورام وطن، قانا بو یانا
روس لار گليرلر آمان دیر آمان
بابالار دئگيب خطرلي يامـــان
بوتوپراق منيم آذربايجــــانئم
باغلي دير اونا بو شيرين جانئم
الله بير سنسن، بير آراز بوردا
غملي بير ناغئل، غملي ساز بوردا
بابام ستارخان گوزو بوردادی
عباس میرزانئن ایزی بوردادی
قان بویاخلاری آرازا بزک
وطن یولوندا قوربانلئق گلک
روس قشونلاري آغنئيـر گليـر
قورخي كولگه سين عالمه سرير
يازئق مللتلر باختئدير بوحرب
قارا ياتالاخ تاختئدير بو حرب
گونش گوي اوزي ،شهريور آيي
سوسوزلوق آيي ،ايستي لر آيي
مين اوچ يوز ايرمي ،قانلار ايلي دير
حرب لر ايلـي خــانلار ايلي دير
مين اوچ يوز ايرمي جولفا شهري
شيرين شربتي اولدي زهـــري
روس لار چوخلودور بيزلره آزئق
بولبوللر سويلور بيزلره يازئــق
روس لار گليرلر قان ايسي گلير
ياخنلاشئلار، اود هيســي گلير
روسلار او ياندا ،بيزسه بوياندا
گولله لر اولدي آنجاق او آندا
اونلار گلن دي، بيزسه قويموروق
شئر قويلوقو لا، گور نه اوينوروق
هاممي قاچئب دئر ، بيز يئرده قالان
وطــن عشقينده ،دونيانــي آتان
آراز کیمین آخیـــــرام
یاندیریرام یاخیـــــرام
گوزلرینده گوزوم وار
حسرتیله باخیـــــــرام
آراز بورولدی گئتدی
سویو دورولدو گئتدی
من دئدیم یار اینجیدی
دئمه یورولدو گئتــدی
آرازین باشی منــــــم
دیبی نین داشی منـــم
هر یاندا غریب اولسا
اونون یولداشی منـــم
آراز قیراغی مئشه
گتیر دسمالین دوشه
آراسینا گول قویـوم
دورسینه بنوشــــــه
آراز دان کئچه ن هانی ؟
سویوندان ایچه ن هانی ؟
یاخشی ایله یامانــــــــــی
ایل ایچره سئچه ن هانی؟
(منبع :ارس در گذرگاه تاریخ –محمد حافظ زاده )
